प्रदीप रामटेके
मुख्य संपादक
माणुसकी म्हणजे मैत्री,प्रेम,करुणा आणि निस्वार्थपणे दुसऱ्यांच्या मदतीला धावून जाण्याची भावना होय,जी माणसाला इतर प्राण्यांपासून वेगळी करते.
खरे मोठेपण हे केवळ संपत्ती किंवा अधिकारात नसून,अहंकार विसरून इतरांचे दुःख समजून घेण्याच्या वृत्तीत असते.
संकटसमयी मदतीचा हात देणे आणि आपुलकीने वागणे हीच खरी माणुसकी व मोठेपणाची लक्षणे आहेत.
निस्वार्थपणे माणसातील माणूस ओळखून मदत करणे,प्रेम,मैत्री,आणि चांगुलपणा हे माणुसकीचे पैलू आहेत.
थोर पुरुष तेच असतात ज्यांनी समाजाच्या कल्याणासाठी आपला अहंकार सोडून त्याग केला आहे.आजच्या काळात माणुसकी पेरण्याची,म्हणजेच एकमेकांच्या सुख-दुःखात सहभागी होण्याची नितांत गरज आहे.
माणसापेक्षा माणुसकी मोठी आहे.एखादी व्यक्ती श्रीमंत नसला तरी चालते,पण ताच्याकडे माणुसकी हवी,जेणेकरून ती लोकांना हवीहवीशी वाटते.माणुसकी आणि मोठेपणा हे एकाच नाण्याचे दोन पैलू असून,ते समाजाला जोडण्याचे काम करतात.
माणुसकी म्हणजे निस्वार्थपणे माणसाने माणसाशी माणसासारखे वागणे होय,एकमेकांच्या दुःखात धावून जाणे आणि मैत्री,प्रेम,करुणा व संवेदनशीलता यांसारखे गुण बाळगणे होय.
कठीण प्रसंगात दुसऱ्याला मदत करणे,समोरील व्यक्तीचा आदर करणे आणि जाती-धर्माच्या पलीकडे जाऊन माणूस म्हणून दुसऱ्याचा विचार करणे म्हणजे खरी माणुसकी होय.
माणुसकीचे मुख्य पैलू संवेदनशीलता व सहानुभूती होत.दुसऱ्याचे दुःख पाहून अंतःकरण कळवळणे आणि मदतीसाठी हात पुढे करणे होय.कसलीही अपेक्षा न ठेवता गरजूला निस्वार्थ मदत करणे,समोरच्या व्यक्तीचा आदर करणे,भले ती व्यक्ती अनोळखी का असेना.
माणूस म्हणून स्वीकार करणारे जात,धर्म,प्रांत या भेदांच्या पलीकडे जाऊन,प्रत्येक व्यक्तीत ‘माणूस’ पाहतात.सकारात्मक कृती करतात,स्वतःच्या आनंदापलीकडे जाऊन काहीतरी करतात.थोडक्यात सांगायचे तर,”माणसातल्या माणसाला ओळखणे” हीच खरी माणुसकी आहे.
मानवता हा मानवी स्वभावातून निर्माण झालेल्या परोपकारी नीतिमत्तेशी निगडित एक सद्गुण आहे.तो एकमेकांबद्दलचे मानवी प्रेम आणि करुणा दर्शवतो.मानवता केवळ न्यायापेक्षा वेगळी आहे,कारण न्यायामध्ये आढळणाऱ्या निष्पक्षतेपेक्षाही मानवतेमध्ये व्यक्तींप्रति अधिक परोपकाराचा स्तर समाविष्ट असतो.
आपल्या सर्वांमध्ये काही मूलभूत मानवी गुणधर्म समान असतात,सर्जनशीलता,आत्म-जागरूकता,भावनिक सखोलता,जुळवून घेण्याची क्षमता,जिज्ञासा,सहानुभूती आणि ज्ञान इतरांना देण्याची क्षमता.
माणसाला माणूस कशामुळे म्हटले जाते तर,आपण अनेकदा ‘व्यक्ती’ हा शब्द ‘मानव’ या अर्थानेच वापरतो.तथापि,जैवनीतिशास्त्रातील अलीकडील चर्चांमध्ये,’व्यक्ती’ हा शब्द आता अनेकदा विवेकबुद्धी आणि आत्म-जागरूकता यांसारखी विशिष्ट वैशिष्ट्ये असलेल्या अस्तित्वासाठी वापरला जातो.
मानवी असण्यामध्ये अशा अनेक गुणांचा समावेश असतो,जे आपले विचार,भावना आणि कृती यांना आकार देतात.जाणीव,सहानुभूती,सर्जनशीलता,लवचिकता आणि अर्थ व उद्देशाचा शोध घेणाऱ्या कर्तव्यातही माणुसकी दडलेली असते.
सहानुभूती म्हणजेच दुसऱ्यांच्या मानसिकतेत शिरून विचार करण्याची क्षमता.हा एक अत्यंत महत्त्वाचा मानवी गुणधर्म आहे.१८ व्या शतकातील महान समाजशास्त्रज्ञ आणि लेखक,जीन-जॅक रुसो यांनी म्हटले आहे की,”सहानुभूती म्हणजेच सहानुभूतीची भावना,”हीच आपल्याला माणूस बनवते.
सर्वसाधारणपणे सहानुभूती म्हणजे दुसऱ्या व्यक्तीचा दृष्टिकोन समजून घेण्याची,त्यांचे अनुभव जाणून घेण्याची,अनुभवण्याची आणि शक्य असल्यास त्यांच्या अनुभवात सहभागी होऊन प्रतिसाद देण्याची क्षमता होय.
