धर्म परिवर्तनाद्वारे बोधीसत्व डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारत देशातील सर्व नागरिकांना अभिव्यक्ती व धार्मिक स्वातंत्र्यासह सर्वोत्तम चारित्र्य दिलय… — भारत देश आजही तथागत भगवान गौतम बुद्धांच्या तत्वज्ञानाला अनुसरून जगात तारला जातोय… — डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी भारतातील नागरिकांना हक्काची जाणीव करून दिली,त्यांना हक्क मिळवून दिले व आत्मविश्वासाने जगण्याचे आवाहन केले.

प्रदीप रामटेके 

  मुख्य संपादक 

       “परिवर्तन म्हणजे बदल करणे!,”वर्णव्यवस्थातंर्गत जातीभेदाच्या बंधनात अडकलेल्या निच वैचारिक मानसिकतेचा धर्म बदल करणे म्हणजे सर्वोत्तम विचारांसी नाते जोडणाऱ्या धर्मात जाणे होय किंवा अशा तत्वांशी निगडित असलेल्या धर्माची दीक्षा घेणे होय!…

         तद्वतच स्वतःच्या जिवनात उत्तम तत्वज्ञानातंर्गत अमुलाग्र बदल घडवून आणण्यासाठी सर्वोत्तम सदाचारी विचारांना आत्मसात करण्यासाठी योग्य व उत्तम धर्मात जाणे होय.

           ज्या धर्मात अभिव्यक्ती असेल,ज्या धर्मात शिल व सदाचार असेल,ज्या धर्मात कुठल्याही प्रकारचा भेदभाव न बाळगता बंधुभाव असेल,ज्या धर्मात समतेला अनुसरून तर्कसंगत व योग्य न्याय कार्यपद्धत असेल,ज्या धर्मात अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यला अणि धार्मिक स्वातंत्र्याला अनुसरून सर्वोत्तम जिवन जगण्यासाठी सर्व मार्ग खुले असतील,ज्या धर्मात स्वतःवर आत्मविजय मिळवण्यासाठी सखोल तत्वज्ञानावर आधारलेली विपश्यना असेल,ज्या धर्मात सर्व प्रकारच्या वैचारिक व्यवस्था या कुठल्याही मनुष्याच्या,(पुरुष/स्त्रि दोन्ही) हानी करणाऱ्या नसतील,असा धर्म योग्य विचारांच्या व्यक्तींना हवा असतोय.

      आणि हा धर्म म्हणजे तथागत भगवान गौतम बुद्धांचा सद्धम्म होय!जो सर्वोत्तम तत्वज्ञानावर आधारलेला आहे.जो सद्धम्म गुलामगिरीच्या व भेदभावाच्या सर्व विनाशकारी बेड्या आणि बंधने मुळातच नाकारतो आहे.

       म्हणूनच धर्मपरिवर्तन करण्यासाठी तथागत भगवान गौतम बुद्धांच्या सद्धमांची निवड, जगमान्य थोर समाजसुधारक-जगविख्यात प्रकांड पंडित-युगपर्वतक-युगपुरुष-बोधिसत्व,भारतीय संविधान निर्माता डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी केली व १४ आक्टोंबर १९५६ ला लाखो अनुयायांच्या उपस्थित भंते चंद्रमनी महास्थवीर यांच्या द्वारे दिक्षातंर्गत बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला आणि उपस्थित लाखो बांधवांना सुध्दा बौद्ध धर्माची दीक्षा नागपूरला दिली.

      हाच विजयादशमी चा दिवस,” धम्मचक्र प्रवर्तन दिन, म्हणून मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो.ज्याला जगात मान्यता आहे.

        तथागत भगवान गौतम बुद्ध महातत्वज्ञानी म्हणून व सर्वोत्तम वैज्ञानिक म्हणून जगाच्या यादीत पहिल्या क्रमांकावर आहेत.आणि भारत देशाची ओळख तथागत भगवान गौतम बुद्धांच्या भोवती आहे हे भारतीय नागरिकांनी समजून घेतले पाहिजे.

           याचबरोबर भीमराव रामजी आंबेडकर तथा डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर (१४ एप्रिल,१८९१ – ६ डिसेंबर,१९५६), हे भारतीय न्यायशास्त्रज्ञ,अर्थशास्त्रज्ञ, राजकारणी,तत्त्वज्ञ आणि समाजसुधारक होते. 

      त्यांनी दलित व बौद्ध चळवळीला प्रेरणा दिली आणि अस्पृश्य (दलित) लोकांविरुद्ध होणारा सामाजिक भेदभाव नष्ट करण्यासाठी चळवळ उभारली,तसेच महिलांच्या आणि कामगारांच्या हक्कांचे समर्थन केले.

        ते ब्रिटिश भारताचे मजूरमंत्री,स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदेमंत्री,भारतीय संविधानाचे शिल्पकार,भारतीय बौद्ध धर्माचे पुनरुज्जीवक होते. 

       देशाच्या विविध क्षेत्रांत दिलेल्या योगदानामुळे त्यांना ‘आधुनिक भारताचे शिल्पकार’ किंवा ‘आधुनिक भारताचे निर्माते’ असेही म्हणतात.

        डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी नागपूर येथे आपल्या लाखो अनुयायांसह बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला.या घटनेला धम्मचक्र प्रवर्तन दिन म्हणून ओळखले जाते आणि दरवर्षी या दिवशी लाखोंच्या संख्येने बौद्ध धर्मीय नागपूरला एकत्र येतात. 

        हा दिवस भारतीय बौद्ध चळवळीसाठी एक ऐतिहासिक दिवस मानला जातो आहे आणि तेव्हापासून हा दिवस ‘धम्मचक्र प्रवर्तन दिन’ म्हणून साजरा केला जातो.

         हिंदू धर्मातील सामाजिक भेदभावाला विरोध म्हणून आणि समानतेवर आधारित धम्म स्वीकारण्यासाठी डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी बौद्ध धर्माची निवड केली होती.

         डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांचे सामाजिक कार्य प्रामुख्याने भारतीय समाजातील जातिभेद नष्ट करणे,अस्पृश्यता निवारण करणे,लिंगभेद आणि आर्थिक विषमता,सामाजिक विषमता यांसारख्या समस्यांवर केंद्रित होते.

       त्यांनी दलित (सर्व अनुसूचित जाती मधील पुरुष/ महिला.),आदिवासी,ओबीसी व महिलांच्या हक्कांसाठी चळवळी उभारल्या,भारतीय संविधानाचे शिल्पकार म्हणून समाजाला समानतेचा अधिकार दिला आणि अस्पृश्य समुदायाच्या उत्थानासाठी आयुष्यभर संघर्ष केला. 

       त्यांनी अस्पृश्य (दलित) लोकांविरुद्ध होणारा सामाजिक भेदभाव नष्ट करण्यासाठी मोठे कार्य केले आणि दलित,बौद्ध चळवळीला प्रेरणा दिली.

         याचबरोबर स्त्रियांच्या प्रगतीसाठी आणि त्यांच्या हक्कांच्या संरक्षणासाठी त्यांनी महत्त्वपूर्ण लढा दिला. 

           त्यांनी भारतीय संविधानाचा मसुदा तयार केला,ज्यात समानतेचे अधिकार आणि न्याय यावर भर दिला.तद्वतच आर्थिक विषमता आणि शोषितांच्या उत्थानासाठी त्यांचे कार्य होते. 

           त्यांनी भारतीय बौद्ध धर्माचे पुनरुज्जीवन केले आणि तथागत भगवान गौतम बुद्धांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन समाजाला क्रांतिकारक बदल घडवण्यासाठी प्रोत्साहन दिले.सामाजिक परिवर्तनाचे हे कार्य करताना त्यांनी मानवी मुल्यांच्या जपणुकीसाठी आणि समरसतेसाठी सक्रिय सहभाग नोंदवला.

           डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी दलित आणि मागासलेल्या वर्गाच्या उद्धारासाठी,महिलांच्या हक्कांसाठी आणि कामगारांच्या हक्कांचे समर्थन करण्यासाठी मोठे कार्य केले.

       स्त्रियांना समाजातील जाचक रूढी आणि परंपरांपासून मुक्त करण्यासाठी त्यांनी लेखन आणि आंदोलनाद्वारे कार्य केले.त्यांनी मागासलेल्या समाजाचे प्रतिनिधित्व केले आणि त्यांच्या हक्कांसाठी आवाज उठवला.

       केंद्रीय ऊर्जा,खनिज आणि जलव्यवस्थापन मंत्री म्हणून त्यांनी वीजनिर्मिती आणि जलव्यवस्थापनात सुधारणा घडवून आणल्या.डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर हे एक महान समाजसुधारक,कायदेतज्ज्ञ, अर्थशास्त्रज्ञ आणि राजकीय नेते होते,ज्यांनी आपल्या कार्याने भारताच्या सामाजिक आणि राजकीय जडणघडणीत क्रांती घडवली.

          25 नोव्हेंबर 1949 रोजी, संविधान स्वीकारल्याच्या एक दिवस आधी,डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी जोरदारपणे असा युक्तिवाद केला की भारताने केवळ राजकीय लोकशाही नसून सामाजिक लोकशाही होण्यासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.त्यांनी नमूद केले की,सामाजिक लोकशाही ही एक जीवनपद्धती आहे जी स्वातंत्र्य,समता आणि बंधुता ही जीवनाची तत्त्वे मानते.

       १९३५ मध्ये त्यांनी नाशिकजवळील येवला येथे धर्मांतराची घोषणा केली आणि नंतर बौद्ध धर्म स्वीकारला. 

           भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतरही,देशातून जातीव्यवस्था संपुष्टात आणणे हे त्यांचे मुख्य ध्येय होते. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व आहेत.त्यांनी भारतीय समाजाला सुधारण्यासाठी आणि सामाजिक न्यायासाठी मोठे योगदान दिले.

       भारताचे संविधान हा देशाचा सर्वोच्च कायदा आहे,जो शासनसंस्थेची रचना,कार्यपद्धती, अधिकार व कर्तव्ये,तसेच नागरिकांचे मूलभूत हक्क व कर्तव्ये निश्चित करणारा एक लिखित दस्तऐवज आहे.

       भारतीय संविधान हा देशाचा सर्वोच्च कायदा आहे,ज्याचे पालन करणे सर्व नागरिकांसाठी आणि संस्थांसाठी बंधनकारक आहे.संविधान भारताला एक सार्वभौम,समाजवादी,धर्मनिरपेक्ष,लोकशाही प्रजासत्ताक बनवते आणि लोकांच्या आशा-आकांक्षा व मूल्यांचे प्रतिनिधित्व करते.

      याचबरोबर नागरिकांना मूलभूत हक्क प्रदान करते आणि त्यांची कर्तव्ये निश्चित करते,ज्यामुळे देशात सामाजिक न्याय व समानतेचे पालन होते.संविधान सरकारची रचना,अधिकार आणि कार्यपद्धती निर्धारित करते,ज्यामुळे शासनामध्ये सुसूत्रता येते. 

         जगातील सर्वात मोठे आणि विस्तृत लिखित संविधान आहे,ज्यामध्ये देशाच्या राज्यकारभारासंबंधीच्या सर्व तरतुदी एकत्रित व सुसूत्रपणे नमूद केल्या आहेत.संविधान सभेने 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी भारतीय संविधानाला स्वीकारले व 26 जानेवारी 1950 रोजी अंमलात आले आणि या दिवसाला प्रजासत्ताक दिन म्हणून साजरे केले जाते.

        डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी हिंदू धर्माचा त्याग केला.कारण त्यांनी लहानपणापासूनच जातिव्यवस्थेचे भयंकर चटके अनुभवले होते आणि हिंदू धर्मात सुधारणा घडवण्याचे त्यांचे प्रयत्न अयशस्वी ठरले होते.

          त्यांनी बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला कारण हा धर्म स्वातंत्र्य,समता आणि बंधुत्व शिकवतो,तसेच तो निरीश्वरवादी,विज्ञानवादी आणि मानवतावादी आहे. 

       14 ऑक्टोबर 1956 रोजी त्यांनी नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर आपल्या लाखो अनुयायांसह बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली,ज्याला ‘धम्मचक्र प्रवर्तन दिन’ म्हणून दरवर्षी साजरा केला जातोय. 

        देशाला भलेही इंग्रजांपासून स्वातंत्र्य मिळेल,परंतु देश तोपर्यंत स्वतंत्र नाही होणार जोपर्यंत भारतातून जातीव्यवस्था संपुष्टात येत नाही.डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी हिंदू समाज रचनेच्या विरोधात आवाज उठवण्यास सुरुवात केली आणि हिंदू समाजातीलच भाग असलेल्या दलित समाजाला हिंदू धर्म सोडून देण्यास सांगितले.

            डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी अशा सामाजिक व्यवस्थेचा पुरस्कार केला ज्यामध्ये माणसाचा दर्जा त्याच्या गुणवत्तेवर आणि कामगिरीवर अवलंबून असतो आणि कोणीही त्याच्या जन्मामुळे श्रेष्ठ किंवा अस्पृश्य नसतो.

         डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांचे शिक्षण अत्यंत दर्जेदार आणि व्यापक होते.त्यांनी अर्थशास्त्र,कायदा, समाजशास्त्र आणि इतर अनेक विषयांमध्ये उच्च शिक्षण घेतले,ज्यासाठी त्यांनी अमेरिकेतील कोलंबिया विद्यापीठ आणि लंडनमधील लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये अभ्यास केला.ते एक थोर न्यायशास्त्रज्ञ, अर्थशास्त्रज्ञ,आणि भारतीय संविधानाचे शिल्पकार म्हणून ओळखले जातात. 

       त्यांनी १९१२ मध्ये मुंबई विद्यापीठातून राज्यशास्त्र आणि अर्थशास्त्र या विषयात पदवी मिळवली.१९१३-१९१६ या काळात त्यांनी अमेरिकेत कोलंबिया विद्यापीठातून अर्थशास्त्र,समाजशास्त्र,आणि राजकीय सिद्धांतांमध्ये उच्च शिक्षण घेतले आणि एम.ए. पदवी मिळवली. 

           १९१७-१९२३ या काळात त्यांनी लंडनमध्ये लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये अभ्यास केला.तिथे त्यांनी अर्थशास्त्र आणि कायद्याचे शिक्षण घेतले. 

          १९२७ मध्ये त्यांनी लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून ‘डिसेन्ट ऑफ द रुपया’ या विषयावर प्रबंध सादर करून डी.एस्सी. (डॉक्टर ऑफ सायन्स) ही पदवी मिळवली. 

        १८ नोव्हेंबर १९२७ रोजी त्यांना डी.एस्सी.ही डॉक्टरेट पदवी प्रदान करण्यात आली.याचबरोबर १९२३ मध्ये त्यांनी ‘इनर लंडन’ या संस्थेतून बॅरिस्टर-ॲट-लॉ ही पदवी मिळवली. 

        डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर हे शिक्षणाचे महत्त्व जाणत होते आणि त्यांनी समाजाच्या प्रगतीसाठी शिक्षण हा आवश्यक मार्ग मानला होता.त्यांचे असे मत होते की शिक्षणामुळे माणसात कर्तव्य आणि हक्काची जाणीव निर्माण होते.त्यांनी लोकांना शिक्षण घेण्याचे आणि आत्मविश्वासाने जगण्याचे आवाहन केले.